Чăваш чĕлхи — тĕрĕк чĕлхисен пăлхар ушкăнне кĕрекен пĕртен-пĕр чĕрĕ чĕлхе.

Пĕрлехи чĕлхе комиссийĕн 2010 çулхи раштавăн 9-мĕшĕнче иртнĕ лару протоколĕн 1№-лĕ хушăмĕ

Пĕрлехи чĕлхе комиссийĕн
2010 çулхи раштавăн 9-мĕшĕнче иртнĕ лару протоколĕн 2№-лĕ хушăмĕ

«Тăван литература» (5-7 классем) тата «Чăваш литература» (8-11 классем) кĕнекисенче усă курмалли
илемлĕ литература терминĕсем

род — несĕл
эпос (эпический) — эпика (несĕлĕ), калану (анлă калану, вăта калану, кĕске калану)
лирика — лирика (несĕлĕ)
драма — драма (несĕлĕ);
 дидактический рассказ — дидактикăллă калав; психологический рассказ — психологиллĕ калав; мифологиллĕ калав; философиллĕ калав
пафос — хавха
 героический пафос — паттăрлăх хавхи; возвышенный пафос — çĕкленÿлĕх хавхи; трагический пафос — синкерлĕх хавхи; иронический пафос — тăрăхлав хавхи; сатирический пафос — питлев хавхи; романтический пафос — романтика хавхи

литература жанрĕсем

детектив — детектив, таймăк
приключение — приключени, шаймăк
фантастика — фантастика
миф — миф
легенда — легенда
баллада — баллада
бейт — пейĕт
марш — утăм юрри, марш
ода — ода, мухтав сăвви
гимн — мухтав юрри, гимн
предание; исторические предания — халап; аваллăх халапĕсем
верлибр — верлибр, ирĕклĕ сăвă
эпиграмма — эпиграмма
элегия — элеги, тунсăх сăвви
эпитафия — эпитафи, палăк сăвви
лирика — лирика
 любовная лирика — юрату лирики; интимная лирика — савăшу лирики; гражданская лирика — гражданлăх лирики, элтешлĕх лирики; пейзажная лирика — çут çанталăк лирики; философская лирика — философи лирики; публицистическая лирика — публицистика лирики; медитативная лирика — медитаци лирики; суггестивная лирика — суггести лирики

персонаж, герой — харкамçă; лирический герой — лирика харкамçи
стихосложение — сăвă хывăмĕ
силлабика, силлабический стих — тан сыпăклă сăвă
тоника — тан пусăмлă сăвă
силлабо-тоника — сыпăклă-пусăмлă хывăм
изосиллабизм — тан сыпăклăх
ударение — пусăм
стопа — карт (икĕ картлă хорей)
ритм — çемĕ
мотив — кĕвĕ, мотив
строфа — çавра, сăвă çаври
рифма — састаш
 мужская рифма — ар састаш; женская рифма — ама састаш; дактилическая рифма — дактильлĕ састаш; перекрестная рифма — хĕресле састаш; парная рифма — мăшăр састаш; кольцевая рифма — кăшăл састаш
слоговая группа — çуркам
пауза, цезура — сикчĕ
метр — метр
термин — термин
содержание — шалаш, содержани
форма — тулаш, форма
стихотворная форма — сăвă тулашĕ
акростих — айăк сăвă
действие, акт — ĕç-пулăм
явление — курăну
комедия — камит
диалог — диалог; калаçу
 внутренний диалог — ăшри калаçу; внутренний монолог — ăшри монолог
трагедия — синкер(лĕх), трагеди
структура, синтез — тытăм
композиция — хайлав тытăмĕ
композиция сюжета — сюжет тытăмĕ
сюжет — ĕç юхăмĕ, сюжет
экспозиция — ĕç умĕ
завязка — ĕç тĕвĕленĕвĕ
развитие действия — ĕç аталанăвĕ
кульминация — хĕрÿ тапхăр
развязка — ĕç вĕçленĕвĕ
пролог — пролог, умĕн калани
эпилог — эпилог, хыççăн калани
стилистические фигуры — пуплев эрешлĕхĕ
гипербола — пысăклату, гипербола
гротеск — гротеск
литота — пĕчĕклетÿ
ирония — тăрăхлав
каламбур — сас вылятмăш
синтаксические фигуры — синтаксис эрешлĕхĕ
антитеза — хирĕçлетÿ
градация — ÿстерсе вăйлатни
аллегория — ытарлăх, аллегори
инверсия — ылмашу, инверси
рефрен — хушма çавра
повтор — йĕкĕрлев, çине-çине калани
анафора — анафора
эпифора — эпифора
параллелизм — параллельлĕх (хирĕçле параллельлĕх, тÿрĕ параллельлĕх)
психологическая образность — психологиллĕ сăнлăх
психологическая деталь — психологиллĕ пайрăм
риторический — риторикăллă
 риторический вопрос — риторикăллă ыйту; риторическое восклицание — риторикăллă кăшкăру
троп — илемлĕ пуплев çаврăмĕ
метафора — метафора
изобразительные средства — сăнарлăх хатĕрĕсем
художественный прием — илемлĕх (сăнарлăх) мелĕ
олицетворение — сăпатлантару
искусство — ÿнер(лĕх)
критический реализм — критикăллă реализм
социалистический реализм — социализмла реализм
эстетический идеал — илемлĕх идеалĕ
просветительство — çутлăх (çутлăх реализмĕ, çутлăх тапхăрĕ)
творческий (художественный) метод — пултарулăх меслечĕ
юмор — ăшă кулăш
сатира — питлев
сарказм — хаяр питлев
описание — сăнлав
литературоведение — литература пĕлĕвĕ
анализ — тишкерÿ
идея — тĕп шухăш
художественная деталь — сăнарлăх пайрăмĕ
конфликт — хирĕç тăру (тулаш хирĕç тăру, шалти хирĕç тăру)
коллизия — коллизи, тавлăх
фантазия — шутласа кăларни
герой — тĕп сăнар
наука — ăслăлăх
произведение — хайлав
портрет — сăн
портретный очерк — сăн очеркĕ